Hardnekkige spraakverwarring

Professor Van der Grift, die aan de Erasmus Universiteit het vak Boekhouden doceerde, legde mijn medestudenten en mij lang geleden uit wat een balans weergeeft: “Links staat wat je wel hebt en rechts staat wat je niet hebt.” De volle betekenis hiervan ben ik gaan begrijpen toen ik in aanraking kwam met Treasury, bijna 25 jaar geleden.


Links staat wat je wel hebt en rechts staat wat je niet hebt. Vrij vertaald: de activa zijn wel van jou, maar de passiva niet. Het ‘eigen vermogen’ is een geval apart. Dat is de resultante van de waarde van alle activa en andere passiva, en maakt deel uit van ‘wat je niet hebt’. ‘Eigen vermogen’ (ook algemene reserve, reserves, voorzieningen) is virtueel. Het is geen ‘zak met geld’, ‘spaarpot’ of ‘financiering’ waarmee betalingen gedaan kunnen worden. Er gaat geen fysieke kasstroom in of uit. Voor een treasurer is ‘eigen vermogen’ geen ‘financiering’. Dit lijkt helder. Toch wordt het te vaak verkeerd begrepen.


De hardnekkige spraakverwarring gaat over het verschil tussen ‘waarde’ (die in geld wordt uitgedrukt) en ‘geld’ (waarmee je echt kunt betalen). Met name in en om de publieke sector (provincies, gemeenten, woningcorporaties, zorginstellingen en onderwijsinstellingen) lijkt deze spraakverwarring hardnekkig. De sleutel voor het oplossen van de spraakverwarring ligt in de balansles van professor Van der Grift.

Iedereen die een ‘eigen’ huis heeft met hypotheek begrijpt privé dat ‘overwaarde’ niet als ‘zak met geld’ op de eigen bankrekening staat. Maar zodra het over organisaties gaat, lijkt het opeens abstract te worden en lijkt die basale logica niet meer op te gaan.


De afgelopen tien jaar is in de publieke sectoren het besef gegroeid dat ‘kasstromen’ de basis zijn van het voortbestaan van iedere organisatie. Woningcorporaties lopen daarin sinds 2008 voorop. Zorg- en onderwijsinstellingen volgden. Decentrale overheden bieden nog weerstand, maar zullen er ook aan moeten geloven.


In het FD van 9 november 2018 staat een schoolvoorbeeld van de spraakverwarring in de publieke sector met de kop: ‘De Universiteiten bulken van het geld, althans op papier’. De universiteiten zouden beschikken over grote ‘potten met geld’ die als ‘algemene reserves’ op de balans staan. Zelfs een Kamerdebat met de minister van Onderwijs heeft geen helderheid gebracht in de spraakverwarring. Het artikel is een moedige poging de spraakverwarring alsnog te verklaren, maar valt helaas in dezelfde valkuil. Het begint goed: ‘De algemene reserves van universiteiten is geen geld op de plank. Dat zijn de liquide middelen …’ Dan gaat het toch mis: ‘Met een hoog eigen vermogen hoeft een universiteit geen of minder geld te lenen voor investeringen ...’ Het artikel zou evengoed over woningcorporaties, zorginstellingen of gemeenten kunnen gaan. Hardnekkige spraakverwarringen geven zich niet snel gewonnen.


Dus: Links staat wat je wel hebt en rechts staat wat je niet hebt. Onthoud dit en zegt het voort. Het zou mooi zijn als deze spraakverwarring in 2019 verder aan terrein verliest.


Hans Visser